น่าน Only

สายส่องธรรมชาติในป่าน่าน ดูนก ผีเสื้อ และแมลงโดยไม่จับไม่ไล่

นักเดินป่าขาประจำรู้จังหวะหนึ่งที่มือใหม่มักพลาด บางช่วงป่าเงียบสนิทจนเหมือนไม่มีอะไรอยู่เลย แล้วจู่ๆ ก็มีนกหลายชนิดบินผ่านมาพร้อมกันเป็นระลอก ทั้งเสียงร้อง เสียงปีก และเงาที่วูบไปมาตามกิ่งไม้ ไม่กี่อึดใจทุกอย่างก็เคลื่อนผ่านไป แล้วป่าก็กลับมาเงียบอีกครั้ง

มือใหม่มักเดินผ่านช่วงเงียบนั้นไปเร็วๆ เพราะคิดว่าไม่มีอะไรให้ดู แต่คนที่ยอมหยุดยืนรอมักได้เห็นมากกว่า การส่องธรรมชาติในป่าน่านจึงเริ่มจากการเปลี่ยนจังหวะของตัวเองก่อนเรื่องอื่น

นก: ฟังให้เป็นก่อนมองให้เห็น

อุปกรณ์ที่ช่วยได้จริง

กล้องส่องทางไกลขนาดพกพาหนึ่งตัวช่วยให้เห็นสีขนและท่าทางของนกได้ชัดโดยไม่ต้องเข้าใกล้ ใส่เสื้อผ้าสีกลมกลืนกับป่า เช่น เขียวหม่น น้ำตาล หรือเทา แทนสีสดที่สะดุดตา และเลือกรองเท้าที่เหยียบใบไม้แห้งแล้วไม่ดังเกินไป

มารยาทที่คนดูนกยึดถือ

ไม่เปิดเสียงร้องของนกจากโทรศัพท์เพื่อเรียกให้ออกมา เพราะทำให้นกเข้าใจว่ามีคู่แข่งหรือศัตรูอยู่ใกล้ ต้องเสียแรงตอบโต้หรือทิ้งรังโดยไม่จำเป็น ไม่ใช้แฟลช และไม่เข้าใกล้รังนกเพื่อถ่ายรูป ถ้านกเริ่มส่งเสียงตกใจหรือบินวนไปมา แปลว่าเราอยู่ใกล้เกินไปแล้ว

ผีเสื้อ: ตามแดดและความชื้น

มองหาที่ไหน

ผีเสื้อมักออกมามากเมื่อแดดเริ่มอุ่น ลองสังเกตบริเวณริมลำธาร ทางเดินที่มีแสงลอดลงมา และพื้นดินชื้นริมน้ำ ซึ่งบางครั้งจะเห็นผีเสื้อหลายตัวเกาะดูดความชื้นอยู่ด้วยกัน ใครที่มาล่องแก่งตามลำน้ำว้า อาจได้เห็นภาพนี้ตามหาดทรายหรือโขดหินระหว่างพักเรือ

เข้าใกล้แค่ไหนถึงพอดี

ผีเสื้อบอบบางกว่าที่คิด ผงเกล็ดบนปีกหลุดง่ายเมื่อถูกสัมผัส อย่าจับปีกหรือไล่ให้บินเพื่อถ่ายรูปตอนกางปีก ให้ค่อยๆ ย่อตัวลง เคลื่อนไหวช้าๆ แล้วรอจังหวะที่มันกางปีกเอง ถ้ามันบินหนีไปก็ปล่อยไป จะมีตัวอื่นให้ดูอีก

แมลงตัวเล็ก: โลกที่อยู่ใต้ใบไม้

ดูโดยไม่พลิกบ้านของมัน

ใต้ใบไม้ ตามเปลือกไม้ และบนก้อนหินที่มีมอสเกาะ เต็มไปด้วยแมลงตัวเล็กที่คนเดินผ่านไม่ทันสังเกต ใช้สายตาและกล้องถ่ายภาพระยะใกล้ช่วย แต่อย่าพลิกขอนไม้หรือก้อนหินออก เพราะที่ใต้นั้นคือบ้านของสิ่งมีชีวิตหลายชนิด และบางครั้งอาจมีสัตว์มีพิษซ่อนอยู่ด้วย

ไม่จับ ไม่ใส่กล่องกลับบ้าน

ไม่จับแมลงขึ้นมาดูบนมือหรือใส่ภาชนะกลับไป ทั้งเพื่อความปลอดภัยของเราเองและของแมลง ถ่ายรูปไว้หลายมุม จดสถานที่และช่วงเวลาที่เห็น แล้วนำไปถามเจ้าหน้าที่อุทยานหรือผู้รู้ในกลุ่มคนที่สนใจธรรมชาติ ถ้าไม่แน่ใจว่าเป็นชนิดใด ก็บันทึกไว้ว่ายังไม่รู้ ดีกว่าเดาแล้วเข้าใจผิด

แมลงตัวเล็กไม่ได้สำคัญแค่ในป่าเท่านั้น คนที่ปลูกผักที่บ้านจะรู้ดีว่าผึ้งที่ผสมเกสรกับเต่าทองที่คอยกินเพลี้ยในแปลงผักเป็นผู้ช่วยที่ทำงานเงียบๆ อยู่ทุกวัน การได้ดูแมลงในป่าอาจทำให้มองแมลงในสวนหลังบ้านด้วยสายตาที่เปลี่ยนไป

ช่วงเวลาที่ป่าคึกคักที่สุด

เช้าตรู่

ช่วงหลังฟ้าสางเป็นเวลาที่นกออกหากินและส่งเสียงร้องมาก อากาศยังเย็น แสงนุ่ม เหมาะกับการยืนนิ่งๆ ฟังเสียงรอบตัว

หลังฝนหยุด

เมื่อฝนเพิ่งหยุดและแดดเริ่มกลับมา แมลงและผีเสื้อมักออกมาจากที่หลบ นกก็ออกมาหากินอีกรอบ แต่ทางเดินจะลื่น ต้องระวังการเดินมากขึ้น

ต่อยอดจากการส่อง

ถ้าอยากเดินในป่าดิบเขาที่มีความหลากหลายสูง แนวทางเตรียมขาและเป้สำหรับทางเดินในดอยภูคาช่วยให้พร้อมก่อนออกไปส่อง ส่วนคนที่อยากเห็นว่าแมลงกับนกเกี่ยวข้องกับไร่นาของคนบนดอยอย่างไร ลองไปลงมือทำงานในแปลงกับชาวบ้านบนดอยสักวัน จะเห็นความเชื่อมโยงนี้ชัดขึ้น

ทุกครั้งที่ออกไปส่อง ให้นึกไว้ว่าเราเป็นแขกในบ้านของสัตว์เหล่านั้น เดินช้า พูดเบา และกลับออกมาโดยทิ้งไว้แค่รอยเท้า

ลองนึกดูสิว่า ครั้งไหนที่เคยเห็นแมลงตัวเล็กเกาะอยู่บนใบไม้ข้างทาง แล้วเดินผ่านไปโดยไม่ได้หยุดดูว่ามันกำลังทำอะไรอยู่?