น่าน Only

พาลูกพักโฮมสเตย์ในหมู่บ้านน่าน ให้เด็กช่วยงานเจ้าบ้านได้แค่ไหน

สำหรับเด็กที่โตมาในห้องชุดหรือบ้านจัดสรร เช้าแรกในหมู่บ้านน่านอาจเต็มไปด้วยของแปลกตา ควันจางๆ จากเตาฟืนหลังบ้าน ไก่ที่เดินคุ้ยดินอยู่ใต้ถุน และผืนนาที่ทอดยาวจนสุดสายตา เด็กหลายคนจะยืนดูนิ่งๆ ก่อน แล้วตามด้วยคำถามไม่หยุดว่าไก่นอนตรงไหน ข้าวในนามาเป็นข้าวในจานได้อย่างไร

ความอยากรู้แบบนี้คือจังหวะดีที่จะให้ลูกได้ลงมือช่วยงานเล็กๆ ในบ้านที่พัก แต่บ้านในหมู่บ้านไม่ใช่สนามเด็กเล่น เป็นบ้านจริงที่มีของใช้จริง เครื่องมือจริง และสัตว์ที่เจ้าของเลี้ยงไว้ทำกิน ก่อนให้ลูกแตะต้องอะไร ควรถามเจ้าบ้านก่อนทุกครั้งว่าอยากให้ช่วยแค่ไหน บางบ้านยินดีมาก บางบ้านอยากให้แขกพักผ่อนเฉยๆ ซึ่งก็ควรเคารพ

เด็กวัยอนุบาล ช่วยได้ดีที่สุดคือ “อยู่ใกล้และดู”

เด็กเล็กยังกะระยะและแรงตัวเองไม่ค่อยได้ งานที่เหมาะจึงเป็นงานที่ทำได้ด้วยมือเปล่าและมีผู้ใหญ่อยู่ข้างๆ ตลอด ไม่ต้องคาดหวังว่าจะได้ช่วยจริงจัง เพียงได้จับ ได้ดม ได้ถามก็ถือว่าคุ้มแล้ว

  • ช่วยถือตะกร้าเล็กๆ ตอนเจ้าบ้านเดินเก็บผักหลังบ้าน
  • โปรยอาหารให้ไก่ในจุดที่เจ้าบ้านบอก โดยมีพ่อแม่จับมืออยู่
  • เอาช้อนไปวางบนสำรับก่อนมื้อเย็น
  • เก็บใบไม้แห้งใส่กองที่เจ้าบ้านชี้ให้

สิ่งที่ควรกันเด็กวัยนี้ไว้ห่างคือบันไดบ้านไม้ที่ชันและไม่มีราวกั้น ริมบ่อน้ำ และคอกสัตว์ใหญ่ทุกชนิด

ประถมต้น เริ่มรับงานเป็นชิ้นได้

เด็กวัยนี้ทำตามขั้นตอนได้และภูมิใจเมื่อได้รับมอบหมายงานของตัวเอง ลองให้เจ้าบ้านแบ่งงานสั้นๆ ที่จบในตัว เช่น เด็ดผักบุ้งใส่กะละมัง หรือช่วยนับไข่ที่เก็บได้ในเช้านั้น

  • เด็ดผักหรือเด็ดใบตำลึงก่อนเจ้าบ้านลงมือทำกับข้าว
  • ช่วยเก็บจานชามไปวางที่ที่ล้าง
  • ช่วยกวาดชานบ้านหรือลานหน้าบ้านด้วยไม้กวาดทางมะพร้าว
  • เก็บไข่ไก่จากรังโดยมีเจ้าบ้านพาไป

เรื่องเสื้อผ้าก็มีผลกับการช่วยงาน เพราะลานดินและหญ้าตอนเช้ามักเปียกน้ำค้าง ส่วนสายๆ แดดก็แรง ถ้ายังไม่ได้เตรียม ลองดูวิธีจัดกระเป๋าเสื้อผ้าให้เด็กประถมรับได้ทั้งวัดกลางเมืองและอากาศเย็นบนดอย ก่อนออกเดินทาง

ประถมปลายขึ้นไป ให้ลองเรียนรู้จากผู้ใหญ่ในบ้าน

เด็กโตพอจะช่วยงานที่ต้องใช้ความอดทน และเริ่มสนใจว่าทำไมคนในหมู่บ้านทำแบบนี้ ลองให้ลูกถามเจ้าบ้านเองว่างานแต่ละอย่างทำไปเพื่ออะไร คำตอบที่ได้มักน่าสนใจกว่าที่พ่อแม่เล่าให้ฟังเสียอีก

  • ช่วยหุงข้าวหรือนึ่งข้าวเหนียว ภายใต้การดูแลของเจ้าบ้าน (ให้ผู้ใหญ่เป็นคนยกของร้อน)
  • ช่วยรดน้ำแปลงผักหรือถอนหญ้าในสวนครัว
  • ลองนั่งดูการทอผ้าหรือจักสานใต้ถุนบ้าน ถ้าเจ้าบ้านอนุญาตให้ลองก็ทำช้าๆ ตามที่สอน
  • จดชื่อผักพื้นบ้านที่ได้ชิมลงสมุด แล้วถามวิธีเรียกแบบคนท้องถิ่น

งานที่ควรเว้นไว้ให้ผู้ใหญ่ ไม่ว่าลูกจะโตแค่ไหน

แม้เด็กจะคล่องแค่ไหน บางงานก็ไม่ควรให้ทำในบ้านคนอื่น เพราะถ้าเกิดอุบัติเหตุ เจ้าบ้านจะลำบากใจไปด้วย

  • งานที่อยู่ใกล้เตาฟืนหรือหม้อที่กำลังเดือด
  • งานที่ต้องใช้มีด พร้า หรือเครื่องมือมีคมทุกชนิด
  • การเข้าใกล้ควาย วัว หมาเฝ้าบ้าน หรือสัตว์ที่ยังไม่คุ้นกับคนแปลกหน้า
  • การปีนต้นไม้หรือขึ้นยุ้งข้าว

มารยาทในบ้านของคนอื่นที่สอนลูกได้ตั้งแต่คืนแรก

บอกลูกให้ถอดรองเท้าก่อนขึ้นเรือน ไม่วิ่งเสียงดังบนพื้นไม้ตอนผู้ใหญ่นอน ไม่หยิบของในบ้านไปเล่นเอง และขอบคุณทุกครั้งที่เจ้าบ้านสอนอะไรให้ หากบ้านที่พักมีหิ้งพระหรือมุมที่คนในบ้านเคารพ ก็ควรบอกลูกตั้งแต่แรกว่าไม่ควรเข้าไปเล่นตรงนั้น

ครอบครัวที่อยากให้ลูกได้อยู่หมู่บ้านนานกว่าหนึ่งคืน อาจลองดูไอเดียค้างที่บ้านสะปันแล้วตื่นมาเดินริมลำธารตอนฟ้ายังไม่สว่าง หรือวางวันในเมืองควบคู่กันแบบแพลนสองวันหนึ่งคืนที่ไม่เร่งจังหวะ เพื่อไม่ให้เด็กเหนื่อยเกินไป

พากลับไปทำต่อที่บ้าน

งานที่ลูกทำได้ดีที่หมู่บ้าน เช่น เก็บจาน เด็ดผัก หรือกวาดลาน เอากลับมาเป็นหน้าที่ประจำที่บ้านได้ทันที ใครอยากได้ไอเดียต่อ ลองอ่านเรื่องแบ่งงานบ้านให้เด็กแต่ละช่วงอายุลองรับผิดชอบเอง แล้วค่อยๆ ปรับให้เข้ากับจังหวะของครอบครัว

สิ่งที่พ่อแม่หลายบ้านได้กลับไปอาจไม่ใช่รูปสวยๆ แต่เป็นภาพลูกที่นั่งเด็ดผักข้างเจ้าบ้านอย่างตั้งใจ ซึ่งทำให้เห็นว่าเด็กพร้อมรับผิดชอบมากกว่าที่เราคิดไว้