น่าน Only

ถนนเล็กผ่านทุ่งนาและหมู่บ้านในน่าน ขับอย่างไรเมื่อต้องแบ่งทางกับรถไถและวัว

ลองนึกภาพเช้าวันหนึ่งบนถนนคอนกรีตสายเล็กที่ตัดผ่านหมู่บ้าน (เป็นภาพตัวอย่าง) รถไถเดินตามคันหนึ่งค่อยๆ เคลื่อนไปข้างหน้า เสียงเครื่องดังเป็นจังหวะ คนขับนั่งบนพ่วงท้าย หันมามองรถที่ตามหลังแวบหนึ่งแล้วก็มองทางต่อ ถนนกว้างพอให้สวนกันได้แค่พอดี ข้างหนึ่งเป็นรั้วไม้ไผ่ อีกข้างเป็นคันนา

ภาพแบบนี้เป็นเรื่องธรรมดาของน่านนอกตัวเมือง ถนนสายรองหลายสายมีไว้ให้คนในหมู่บ้านไปไร่ไปนา ไม่ได้ทำขึ้นเพื่อคนเที่ยว คนที่ขับผ่านจึงเป็นแขก และแขกที่ดีคือคนที่ปรับจังหวะให้เข้ากับเจ้าของทาง

เมื่อรถเกษตรวิ่งอยู่ข้างหน้า

ถอยห่างไว้ก่อน แล้วค่อยอ่านทาง

รถไถเดินตาม รถอีแต๋น หรือกระบะบรรทุกฟาง วิ่งช้ากว่าที่คนเมืองคุ้นเคย สิ่งแรกคือถอนคันเร่งและเว้นระยะให้มากพอ เพราะรถพวกนี้อาจเลี้ยวเข้าทางดินข้างถนนได้ทุกเมื่อ โดยไม่มีไฟเลี้ยวบอกล่วงหน้า

มือที่โบกมาไม่ได้แปลว่าทางโล่ง

คนขับรถไถมักบอกเราด้วยมือ โบกไปข้างหน้าเหมือนให้ผ่าน หรือยกมือขึ้นให้รอ สัญญาณแบบนี้คือน้ำใจ แต่ไม่ใช่คำรับรองว่าถนนข้างหน้าว่าง ก่อนแซงต้องเห็นทางยาวพอด้วยตาตัวเอง ไม่มีโค้ง ไม่มีเนิน ไม่มีทางแยกเข้าบ้าน ถ้ายังไม่ชัดก็ตามไปก่อน ส่วนใหญ่อีกไม่นานรถไถก็แยกเข้านาไปเอง

โคลนและเศษฟางบนผิวถนน

ช่วงเตรียมดินและช่วงเก็บเกี่ยว ล้อรถเกษตรพาดินจากนาขึ้นมาทิ้งไว้เป็นแผ่น พอแห้งก็ร่วนเป็นฝุ่น พอโดนน้ำค้างหรือฝนก็ลื่นเหมือนสบู่ ฟางที่ร่วงจากรถบรรทุกยังบังหลุมบนถนนด้วย ผ่านช่วงแบบนี้ให้ขับตรงๆ ไม่เบรกแรงกลางแผ่นโคลน และไม่หักพวงมาลัยกะทันหัน

เมื่อวัวควายเดินอยู่กลางถนน

ฝูงที่กำลังกลับคอก

เช้าและเย็นเป็นเวลาที่วัวควายถูกต้อนไปกลับระหว่างคอกกับทุ่ง บางฝูงมีคนเดินตาม บางฝูงเดินกันเองตามความเคยชิน วิธีที่ได้ผลที่สุดคือจอดรถ ปล่อยให้ฝูงผ่านไปจนหมด แล้วค่อยออกตัว

เสียงแตรทำให้เรื่องยากขึ้น

แตรดังๆ ทำให้สัตว์ตกใจวิ่งไปคนละทิศ บางตัวอาจวิ่งตกคันนาจนเจ้าของต้องตามหา ถ้าจำเป็นต้องขยับรถ ให้ไหลไปช้าๆ เว้นที่ว่างให้สัตว์เลือกทางหลบเอง

เมื่อเด็กและคนเดินใช้ถนนสายเดียวกัน

เด็กปั่นจักรยานไปโรงเรียน

ถนนในหมู่บ้านคือทางไปโรงเรียนของเด็กๆ บางคนปั่นเรียงหน้ากระดาน บางคนซ้อนกันสองคน บางคนเลี้ยวกลับโดยไม่หันมอง ช่วงเช้าและช่วงที่โรงเรียนเลิก ให้คิดไว้ก่อนเลยว่าหลังโค้งข้างหน้าอาจมีเด็ก แล้วลดความเร็วตั้งแต่ยังไม่เห็นตัว

หน้าบ้านที่ติดถนน

บ้านในหมู่บ้านหลายหลังอยู่ชิดถนน มีคนนั่งพักใต้ถุนบ้าน มีไก่ มีสุนัข บางบ้านตากพริกหรือข้าวโพดบนลานริมทาง รถที่วิ่งเร็วทำให้ฝุ่นฟุ้งเข้าบ้านและเข้าของที่ตากไว้ ขับให้ช้าพอที่ฝุ่นไม่ลอยขึ้นมาเป็นมารยาทที่คนในชุมชนสังเกตได้ทันที

เมื่อทางแคบจนต้องสวนกัน

ใครควรเป็นฝ่ายหลบ

บนถนนที่กว้างแค่รถคันเดียว ฝ่ายที่อยู่ใกล้ช่องหลบมากกว่าควรถอยหรือจอดรอ ถ้าอีกฝ่ายเป็นรถเกษตรที่บรรทุกหนัก หรือกำลังไต่เนินขึ้นมา รถเก๋งที่เบากว่ามักเป็นฝ่ายที่หลบได้ง่ายกว่า

ไหล่ทางที่มองไม่เห็นพื้น

ขอบถนนคอนกรีตในทุ่งนามักสูงกว่าดินข้างๆ บางช่วงหญ้าขึ้นคลุมจนไม่รู้ว่าข้างใต้เป็นร่องน้ำ เวลาหลบให้ชิดเท่าที่จำเป็น อย่าเอาล้อลงไปในที่ที่มองไม่เห็นพื้น ล้อตกร่องกลางทุ่งไกลบ้านแก้ยากกว่าที่คิดมาก

ทางสายรองที่พาไปเจอสิ่งเหล่านี้

ใครวางแผนขับวนสายภูเขาไปบ่อเกลือแล้วต่อดอยเสมอดาวในวันเดียว ถนนหลักจะพาไปถึงที่หมาย แต่ทางแยกเข้าหมู่บ้านระหว่างทางคือที่ที่เรื่องทั้งหมดข้างต้นได้ใช้จริง ส่วนคนที่ปักหลักนอนในอำเภอปัวสักคืนก่อนขึ้นเขา มักได้ขับผ่านทุ่งนาตอนเช้ามืด ซึ่งเป็นเวลาที่รถเกษตรและสัตว์เลี้ยงออกมาใช้ถนนพร้อมกันพอดี

ช่วงที่นาบนไหล่เขาเปลี่ยนจากเขียวเป็นทอง คนมักอยากจอดถ่ายรูปริมทาง ให้หาลานกว้างที่ไม่ใช่ทางเข้านา และไม่จอดในโค้งที่รถคันอื่นมองไม่เห็น

ถนนชนบทที่ต้องแบ่งกันใช้กับรถเกษตรมีอยู่แทบทุกภาค คนที่เคยขับเที่ยวภาคกลางอาจเคยเจอภาพคล้ายกันบนทางหมู่บ้านของนครนายกที่วิ่งสวนกับรถไถในฤดูนา ต่างกันตรงที่ถนนเล็กในน่านมักพาดผ่านเนิน โค้ง และหุบเขาไปพร้อมกัน จึงต้องเผื่อความระวังไว้อีกชั้น

สำหรับชาวนาที่ขับรถไถอยู่ข้างหน้า ถนนเส้นนี้คือทางไปทำงานทุกวัน รถที่ตามมาอย่างใจเย็นแล้วยกมือขอบคุณตอนแซงผ่าน คือแขกที่เขายินดีหลีกทางให้เสมอ